W tym artykule wyjaśniamy, czym jest małża zielona, co zawiera i co na jej temat mówią badania przeprowadzone na psach. Uczciwie pokazujemy też, gdzie te badania mają swoje ograniczenia, i podpowiadamy, na co zwrócić uwagę, czytając etykietę.
Czym jest małża zielona?
Małża zielona to potoczna nazwa małża Perna canaliculus, który naturalnie występuje wyłącznie w wodach Nowej Zelandii. W polskich oficjalnych nazwach handlowych spotkasz go jako omułka zielonego nowozelandzkiego lub małża zielonego nowozelandzkiego. Na etykietach pojawia się też jako „małż nowozelandzki”, „omułek zielonowargowy” albo w skrócie GLM (od ang. green-lipped mussel). Nazwa pochodzi od charakterystycznej zielonej obwódki muszli.
Małż jest hodowany na skalę przemysłową zarówno na potrzeby rynku spożywczego, jak i do produkcji składników żywieniowych. Do produktów dla zwierząt trafia najczęściej w dwóch postaciach:
- jako proszek, czyli wysuszone, zmielone mięso małża, które zachowuje szeroki zestaw składników odżywczych,
- jako ekstrakt lipidowy (olejowy), w którym skoncentrowane są kwasy tłuszczowe.
To rozróżnienie ma znaczenie, bo obie formy mają inny profil składników, a badania prowadzono na różnych produktach. Wrócimy do tego przy czytaniu etykiety.
Co zawiera małża zielona?
Zainteresowanie małżą zieloną wynika z tego, że w jednym surowcu łączy kilka grup składników, które osobno są dobrze znane w kontekście stawów.
- Kwasy tłuszczowe omega-3. Oprócz EPA i DHA, znanych z olejów rybnych, frakcja tłuszczowa małża zawiera mniej typowe kwasy omega-3, m.in. kwas eikozatetraenowy (ETA). Więcej o omega-3 przeczytasz w artykule Omega-3 dla psa i kota.
- Glikozaminoglikany (GAG). To związki, z których zbudowana jest m.in. chrząstka stawowa. Należy do nich chondroityna. Znajdziesz je głównie w proszku z całego małża.
- Białka, aminokwasy, witaminy i składniki mineralne, również obecne przede wszystkim w formie proszku.
W badaniach laboratoryjnych naukowcy wiążą właściwości przeciwzapalne małża głównie z jego frakcją tłuszczową. Mechanizm działania nie jest jednak w pełni wyjaśniony. Prawdopodobnie znaczenie ma połączenie różnych składników, a nie jeden „aktywny” związek.
Co mówią badania nad małżą zieloną u psów?
Małża zielona należy do lepiej przebadanych składników w swojej kategorii. Przeprowadzono kilka kontrolowanych badań na psach z chorobą zwyrodnieniową stawów (ChZS). Poniżej najczęściej cytowane z nich.
| Badanie | Psy | Forma i porcja małża | Czas | Wynik |
|---|---|---|---|---|
| Hielm-Björkman i in., 2009 | 45 psów z ChZS potwierdzoną RTG (głównie dysplazja bioder); porównanie z placebo i karprofenem | kapsułki z małżem, 20–49 mg/kg m.c. dziennie | 8 tygodni | więcej psów z poprawą niż w grupie placebo w ocenie lekarza i opiekunów; efekt słabszy niż leku przeciwzapalnego; bez działań niepożądanych |
| Pollard i in., 2006 | 81 psów z łagodną i umiarkowaną ChZS; podwójnie ślepa próba z placebo | tabletki z ekstraktem, 22–37 mg/kg m.c. dziennie | 56 dni | większy odsetek psów z poprawą objawów niż w grupie placebo; różnica w ocenie układu ruchu na granicy istotności |
| Bierer i Bui, 2002 | 96 psów z naturalnie występującą ChZS | proszek z małża: 18–30 mg/kg m.c. dziennie (z karmą lub w przysmaku) albo 0,3% suchej masy karmy | 6 tygodni | niższe oceny objawów zwyrodnienia, bólu i obrzęku stawów w ocenie lekarzy, niezależnie od formy podania |
Jak czytać te wyniki? Badania są obiecujące, ale mają ograniczenia. Grupy psów były niewielkie, a każde badanie dotyczyło innego produktu, innej formy i innej porcji. Duża część ocen opierała się na obserwacji lekarzy i opiekunów, a nie na pomiarach obiektywnych. Nie wszystkie wyniki były pozytywne: w badaniu z 2002 roku na 70 psach małż podawany w ilości 11 mg/kg m.c. dziennie nie dał efektu w ocenie opiekunów.
Przeglądy systematyczne oceniają te dowody różnie. Przegląd z 2012 roku uznał siłę dowodów za niską dla wszystkich badanych składników, z wyjątkiem kwasów omega-3 u psów. Wcześniejszy przegląd badań nad leczeniem ChZS u psów przypisał małżowi umiarkowany poziom pewności. Z kolei metaanaliza 13 badań z grupą kontrolną (638 psów) wykazała korzyść dla łącznie ocenianych składników odżywczych, w tym małża zielonego. Przegląd badań weterynaryjnych z 2018 roku wskazuje, że korzyści obserwowano przy porcjach od 4 do 49 mg/kg m.c. dziennie, zależnie od formy surowca.
Ważne: wyniki dotyczą konkretnych surowców w konkretnych porcjach, podawanych psom z rozpoznaną chorobą. Nie da się ich automatycznie przenieść na każdy produkt, który zawiera małżę.
Małża zielona w składzie. Na co zwrócić uwagę?
Sama obecność małża w składzie niewiele mówi. Przy porównywaniu produktów sprawdź:
- Ilość w dziennej porcji. Rzetelny producent podaje, ile małża zielonego (w mg) dostaje pies przy zalecanej porcji. „Zawiera ekstrakt z małża” bez liczby to za mało, żeby ocenić produkt.
- Formę: proszek czy ekstrakt. Proszek zawiera szerszy zestaw składników, w tym glikozaminoglikany. Ekstrakt lipidowy koncentruje z kolei kwasy tłuszczowe.
- Pochodzenie i przetwarzanie. Perna canaliculus pochodzi z Nowej Zelandii. Kwasy tłuszczowe małża są wrażliwe na utlenianie, a według przeglądu badań z 2018 roku obróbka cieplna może zniszczyć aktywność surowca. Dlatego znaczenie ma sposób przetwarzania i przechowywania surowca, a także opakowanie gotowego produktu.
- Pozostałe składniki. Małżę często łączy się z glukozaminą, chondroityną czy MSM. Sprawdź, czy skład jest krótki i czytelny.
Bezpieczeństwo i alergia. W badaniach na psach małż był dobrze tolerowany. Pamiętaj jednak, że to owoc morza: produkty z małżem zawierają alergen z grupy mięczaków. Jeśli Twój pies ma alergię pokarmową lub jest na diecie eliminacyjnej, skonsultuj wybór z lekarzem weterynarii. Większość badań dotyczy psów, więc przy kotach tym bardziej warto zapytać lekarza.
Małża to nie wszystko. Co jeszcze ważne dla stawów psa?
Nawet najlepiej dobrany składnik diety nie zastąpi podstaw. Przy stawach liczą się przede wszystkim:
- Prawidłowa masa ciała. Nadwaga to jeden z czynników, które przyczyniają się do rozwoju i nasilania choroby zwyrodnieniowej stawów. Każdy zbędny kilogram to dodatkowe obciążenie przy każdym kroku.
- Regularny, umiarkowany ruch. Codzienne spacery dopasowane do wieku i kondycji psa są lepsze niż intensywny wysiłek w weekend.
- Bezpieczny dom. Antypoślizgowe dywaniki, podjazd do samochodu czy legowisko z dobrym podparciem odciążają stawy na co dzień.
- Wczesna wizyta u lekarza weterynarii. Jeśli pies wolniej wstaje, niechętnie wchodzi po schodach, kuleje albo szybciej się męczy, umów wizytę. Wczesne rozpoznanie daje więcej możliwości.
Sygnały ostrzegawcze i codzienne nawyki opisujemy szerzej w artykule Jak wspierać stawy i sprawność psa?.
Małża zielona w produktach Vetaris
Małżę zieloną znajdziesz w składzie Vetaris Ruch Mix, mieszanki paszowej uzupełniającej w kroplach dla psów i kotów. Formułę opracowano z myślą o prawidłowej kondycji stawów i utrzymaniu swobody ruchu. Łączy ekstrakt z omułka zielonowargowego (Perna canaliculus) z glukozaminą, chondroityną, MSM i ekstraktem z kłącza kurkumy. Zalecana porcja dostarcza 20 mg omułka zielonowargowego na kg masy ciała.
- Krople dodajesz do karmy, więc nie musisz przekonywać psa do tabletki.
- Porcję odmierzasz pipetą według masy ciała zwierzęcia.
- Butelka z ciemnego szkła pomaga chronić składniki przed światłem.
- Produkt zawiera alergen: mięczaki i produkty pochodne.
Ruch Mix uzupełnia dietę, ale nie zastępuje diagnostyki ani leczenia. Niepokojące objawy ze strony układu ruchu zawsze skonsultuj z lekarzem weterynarii.
Najczęściej zadawane pytania
Czym różni się małża zielona od małża nowozelandzkiego? Niczym. To różne nazwy tego samego gatunku, Perna canaliculus. Na etykietach spotkasz też nazwy „omułek zielony nowozelandzki” i „omułek zielonowargowy”.
Czy małża zielona jest bezpieczna dla psa? W badaniach na psach była dobrze tolerowana. To jednak owoc morza, więc psy z alergią na mięczaki lub owoce morza nie powinny jej dostawać. Przy alergii pokarmowej lub diecie eliminacyjnej zapytaj lekarza weterynarii.
Czy kot może dostawać małżę zieloną? Małżę zieloną badano głównie u psów. Jeśli rozważasz produkt z małżem dla kota, wybierz taki, który jest przeznaczony także dla kotów, i skonsultuj to z lekarzem weterynarii.
Małża zielona czy olej rybny: co wybrać? To nie musi być wybór „albo–albo”. Oba składniki dostarczają kwasów omega-3, ale małż zawiera też inne związki, np. glikozaminoglikany. W przeglądach badań najmocniejsze dowody u psów ze stawami mają diety wzbogacone w omega-3. Najlepiej dobrać rozwiązanie razem z lekarzem weterynarii.
Czy małża zielona zastąpi leki przeciwbólowe? Nie. W badaniu porównawczym małż działał słabiej niż lek przeciwzapalny. Jeśli pies odczuwa ból, decyzję o leczeniu podejmuje lekarz weterynarii.
Źródła
- Hielm-Björkman A., Tulamo R.-M., Salonen H., Raekallio M. (2009). Evaluating Complementary Therapies for Canine Osteoarthritis Part I: Green-lipped Mussel (Perna canaliculus). Evidence-Based Complementary and Alternative Medicine 6(3). PMC2722199
- Pollard B., Guilford W.G., Ankenbauer-Perkins K.L., Hedderley D. (2006). Clinical efficacy and tolerance of an extract of green-lipped mussel (Perna canaliculus) in dogs presumptively diagnosed with degenerative joint disease. New Zealand Veterinary Journal 54(3): 114–118. PubMed
- Bierer T.L., Bui L.M. (2002). Improvement of arthritic signs in dogs fed green-lipped mussel (Perna canaliculus). Journal of Nutrition 132(6): 1634S–1636S. Omówienie w przeglądzie Eason i in. (2018): przegląd badań nad Perna canaliculus, PMC6024869
- Dobenecker B., Beetz Y., Kienzle E. (2002). A placebo-controlled double-blind study on the effect of nutraceuticals (chondroitin sulfate and mussel extract) in dogs with joint diseases as perceived by their owners. Journal of Nutrition 132: 1690S–1691S. Omówienie w przeglądzie Eason i in. (2018).
- Eason C.T., Adams S.L., Puddick J. i in. (2018). Greenshell™ Mussels: A Review of Veterinary Trials and Future Research Directions. Veterinary Sciences 5(2): 36. doi: 10.3390/vetsci5020036
- Vandeweerd J.M. i in. (2012). Systematic review of efficacy of nutraceuticals to alleviate clinical signs of osteoarthritis. Journal of Veterinary Internal Medicine 26: 448–456. VetSRev, University of Nottingham
- Systematic review of clinical trials of treatments for osteoarthritis in dogs. U.S. EPA HERO
- Mata F. The efficacy of nutraceuticals to alleviate dog osteoarthritis symptoms, a meta-analysis of case-control trials. Veterinarski arhiv. hrcak.srce.hr
- Perna canaliculus (Green-Lipped Mussel): Bioactive Components and Therapeutic Evaluation for Chronic Health Conditions. W: Novel Natural Products: Therapeutic Effects in Pain, Arthritis and Gastro-intestinal Diseases. Altmetric
- Veterinary Practice News. A closer look at OA supplements – Part 2. veterinarypracticenews.com
- Komisja Europejska. Nazwy handlowe gatunków: Perna canaliculus (wersja polska). fish-commercial-names.ec.europa.eu
- Bocheńska A. Choroba zwyrodnieniowa stawów – uwagi praktyczne. Magazyn Weterynaryjny. magwet.pl
