Skala zjawiska jest duża. W brytyjskim badaniu z 2013 roku prawie połowa opiekunów opisała u swojego psa co najmniej jeden typowy objaw strachu przy głośnych dźwiękach, a najczęściej wskazywanym wyzwalaczem były właśnie fajerwerki. Jednocześnie tylko około jedna czwarta nazwała swojego psa „bojącym się hałasu”, a mniej niż jedna trzecia szukała fachowej pomocy. To znaczy, że wiele sygnałów strachu po prostu umyka naszej uwadze.
Podobny obraz dała ankieta obejmująca 1225 psów: 52% z nich reagowało na fajerwerki strachem, przynajmniej częściowo. U większości zwierząt niepokój mijał do następnego ranka, ale u ponad 3% utrzymywał się tygodniami, a nawet miesiącami. Dlatego warto potraktować Sylwestra jak wydarzenie, do którego przygotowujesz się z wyprzedzeniem, a nie jak jeden trudny wieczór.
Dlaczego psy i koty boją się fajerwerków?
Fajerwerki łączą wszystko, czego zwierzęta nie lubią: są głośne, nagłe, nieprzewidywalne i nie wiadomo, skąd dochodzą. Strach przed nimi to nie „kaprys” ani błąd wychowawczy, tylko naturalna reakcja na zagrożenie, którego zwierzę nie rozumie.
Słuch inny niż nasz. Człowiek słyszy dźwięki mniej więcej w zakresie od 20 Hz do 20 kHz. Pies sięga w górę do około 45 kHz, a kot jeszcze wyżej. Zwierzęta wyłapują też ciche dźwięki z większej odległości. Tymczasem huk fajerwerków może osiągać 120–175 dB, podczas gdy dla ludzkiego ucha szkodliwe są już dźwięki powyżej 85 dB.
Nie tylko dźwięk. Na strach składają się także błyski za oknem, drgania, zapach dymu i to, że wystrzały zaczynają się często kilka dni przed Sylwestrem i nie mają stałego rytmu. Zwierzę nie może się do nich przyzwyczaić, bo każdy wystrzał jest zaskoczeniem.
Doświadczenia i wiek. Badania pokazują, że strach przed fajerwerkami najczęściej pojawia się już w pierwszym roku życia psa, a z czasem nowych przypadków jest coraz mniej. Duże znaczenie mają wczesne doświadczenia i socjalizacja. Strach często się też „rozlewa”: pies, który boi się fajerwerków, zwykle reaguje podobnie na burzę czy wystrzały. W jednym z badań istotnym czynnikiem okazały się także problemy zdrowotne, szczególnie u starszych psów. To ważna wskazówka: nagła wrażliwość na hałas u seniora to powód, by porozmawiać z lekarzem weterynarii.
Jak rozpoznać, że pies lub kot boi się fajerwerków?
Nie każde przestraszone zwierzę drży i chowa się pod łóżkiem. Część sygnałów jest subtelna, dlatego warto je znać, zanim zaczną się wystrzały.
U psa zwróć uwagę na:
- skomlenie, szczekanie, wycie lub warczenie,
- szukanie bliskiego kontaktu, chodzenie za Tobą krok w krok,
- nadmierne dyszenie, ślinienie, oblizywanie się i ziewanie,
- ogon schowany między łapami, drżenie,
- chowanie się pod meble lub w nietypowe miejsca,
- niepokój i krążenie po mieszkaniu,
- brak apetytu, rozszerzone źrenice,
- próby ucieczki.
U kota zwykle widzisz:
- chowanie się częściej niż zwykle lub w nowych miejscach,
- mniejszy apetyt i mniej picia,
- niespokojne chodzenie po domu,
- przyspieszony oddech, widoczne przestraszenie.
Część tych objawów może mieć też przyczynę zdrowotną. Jeśli widzisz je poza sezonem fajerwerków albo nie mijają, skonsultuj się z lekarzem weterynarii. Więcej o tym, jak zwierzęta pokazują stres, przeczytasz w naszym artykule Stres u psa i kota – jak rozpoznać sygnały.
Jak przygotować psa do Sylwestra? Zacznij kilka tygodni wcześniej
Najwięcej możesz zrobić przed Sylwestrem, a nie w samą noc. Organizacje zajmujące się dobrostanem zwierząt są tu zgodne: przygotowanie z wyprzedzeniem robi największą różnicę.
- Porozmawiaj z lekarzem weterynarii. Jeśli Twój pupil w poprzednich latach bał się fajerwerków, umów wizytę jak najwcześniej. Lekarz sprawdzi, czy za wrażliwością na hałas nie stoją problemy zdrowotne, na przykład ból. Może też skierować Cię do behawiorysty, a w razie potrzeby zaproponować leczenie farmakologiczne. Leki często trzeba podać z wyprzedzeniem, więc wizyta w ostatniej chwili może się nie udać.
- Oswajaj dźwięki fajerwerków stopniowo. To tak zwana desensytyzacja i przeciwwarunkowanie. Puszczasz nagranie wystrzałów na granicy słyszalności i łączysz je z czymś przyjemnym, na przykład smakołykiem albo zabawą. Z sesji na sesję bardzo powoli zwiększasz głośność. Jeśli pupil przestaje jeść albo się spina, wróć do cichszego poziomu. Badania pokazują, że psy, z którymi opiekunowie ćwiczyli już po pojawieniu się strachu, częściej się poprawiały. Przy silnym lęku najlepiej prowadzić taki trening z behawiorystą.
- Przygotuj bezpieczną kryjówkę. Wybierz miejsce, w którym pupil i tak lubi odpoczywać: kąt z legowiskiem, klatkę kennelową przykrytą kocem, miejsce pod łóżkiem. Wyłóż je kocem i ulubionymi zabawkami. Zadbaj, by było dostępne cały czas, także gdy nie ma Cię w domu. Im wcześniej pies się do niego przyzwyczai, tym chętniej z niego skorzysta.
- Zapytaj o dyfuzory z feromonami. Mogą być pomocne zarówno u psów, jak i u kotów, a najlepiej działają, gdy włączysz je kilka tygodni wcześniej. Wybór warto skonsultować z lekarzem weterynarii.
- Sprawdź identyfikację i zabezpieczenia. Upewnij się, że czip jest zarejestrowany w bazie danych z aktualnym numerem telefonu, a na obroży wisi adresówka. Obejrzyj ogrodzenie, furtkę i okna. Przestraszony pies potrafi przeskoczyć płot, którego na co dzień nawet nie zauważa.
Sylwester z psem: co robić w dzień i wieczór 31 grudnia?
W ciągu dnia
- Wyjdź na dłuższy spacer za dnia. Zmęczony, spokojnie wybiegany pies łatwiej odpoczywa wieczorem. Wróć do domu, zanim zacznie się zmierzchać.
- Zabezpiecz smycz podwójnie. Szelki dobrze dopasowane do psa plus obroża z adresówką. Pojedynczy huk wystarczy, by przestraszony pies wyślizgnął się z obroży.
- Nakarm psa wcześniej. W trakcie wystrzałów może nie chcieć jeść.
- Jeśli lekarz zalecił leki, trzymaj się jego instrukcji. Część z nich podaje się z wyprzedzeniem, przed pierwszymi wystrzałami.
Wieczorem i o północy
- Wycisz i zaciemnij dom. Zamknij okna, zaciągnij zasłony, zapal światło. Włącz muzykę albo telewizor, które częściowo zagłuszą huk.
- Bądź w domu. Jeśli możesz, nie zostawiaj psa samego tego wieczoru. Twoja obecność daje mu poczucie bezpieczeństwa.
- Pozwól mu wybrać. Jeśli chce się schować, nie wyciągaj go z kryjówki. Jeśli szuka Twojej bliskości, spokojnie go pogłaszcz i bądź obok. Pocieszanie nie „utrwala” strachu, a ignorowanie przestraszonego psa nie pomaga.
- Zachowuj się normalnie. Pies wyczuwa Twoje emocje. Spokój opiekuna jest dla niego sygnałem, że sytuacja jest pod kontrolą.
- Nie karz i nie krzycz. Jeśli ze strachu pies narobi bałaganu albo załatwi się w domu, zignoruj to. Kara tylko pogłębi strach.
- Jeśli musi wyjść za potrzebą, wyjdź krótko i na smyczy, także do ogrodu. Nie wychodź w okolicach północy.
Czego unikać
- Nie zabieraj psa na pokaz fajerwerków, nawet jeśli wydaje się spokojny.
- Nie zostawiaj go przywiązanego na zewnątrz, w samochodzie ani na balkonie.
- Nie zmuszaj go do wyjścia, gdy trwają wystrzały.
Kot boi się fajerwerków. Co zrobić inaczej niż przy psie?
Kot w stresie zachowuje się inaczej niż pies. Zamiast szukać bliskości opiekuna, zwykle chce uciec, wskoczyć wysoko albo się schować. Twoim zadaniem jest mu to umożliwić.
- Zatrzymaj kota w domu po zmroku. Jeśli wychodzi na zewnątrz, już kilka dni wcześniej przyzwyczajaj go do wracania przed zmierzchem. Zamknij okna, drzwi i kocie drzwiczki.
- Daj mu kilka kryjówek. Karton na boku, budka, miejsce pod łóżkiem albo uchylona szafa. Wiele kotów czuje się najbezpieczniej wysoko, więc warto przygotować też miejsce na górze szafy czy regału.
- Postaw kuwetę w zasięgu. Szczególnie jeśli kot zwykle załatwia się na zewnątrz. Woda i jedzenie też powinny być blisko kryjówki.
- Nie wyciągaj go i nie bierz na ręce na siłę. Kot wyjdzie, kiedy poczuje się bezpiecznie. Jeśli sam przyjdzie po uwagę, po prostu bądź obok.
- Wycisz otoczenie. Zasłony, światło, spokojna muzyka działają tak samo jak przy psie.
- Sprawdź czip. Przestraszony kot, który wymknie się z domu, łatwo się gubi.
Ważne: u kotów stres bywa powiązany z problemami układu moczowego. Jeśli w dniach po Sylwestrze zauważysz, że kot często chodzi do kuwety, napina się i oddaje mało moczu albo wcale, natychmiast skontaktuj się z lekarzem weterynarii. To sytuacja, która nie może czekać.
Praktyczne sposoby na koci stres w innych sytuacjach znajdziesz w artykule Jak uspokoić kota? Transporter i nowe otoczenie.
Po Sylwestrze: powrót do rutyny i sygnały, których nie warto lekceważyć
Większość psów uspokaja się do rana. W cytowanym badaniu blisko trzy czwarte przestraszonych psów wracało do równowagi następnego dnia, u 10% trwało to do doby, a u 12% nawet do tygodnia.
- Wróć do zwykłego planu dnia. Stałe pory spacerów, posiłków i zabawy pomagają zwierzęciu odzyskać spokój.
- Przed pierwszym spacerem obejrzyj trawnik i ogród. Resztki petard i fajerwerków nie nadają się do zabawy ani do jedzenia.
- Pamiętaj, że sezon trwa dłużej niż jedna noc. Pojedyncze wystrzały mogą się pojawiać jeszcze przez kilka dni.
Skontaktuj się z lekarzem weterynarii, gdy:
- strach nie mija po kilku dniach albo pupil zaczyna bać się wychodzić na spacery,
- przestaje jeść lub wyraźnie mniej pije,
- podczas próby ucieczki mógł się zranić,
- kot ma problem z oddawaniem moczu (to sytuacja pilna),
- reakcja na fajerwerki z roku na rok się nasila.
Strach przed fajerwerkami nie jest wyrokiem. Opiekunowie zgłaszają zarówno poprawę, jak i pogorszenie w kolejnych latach, a dużo zależy od tego, co zrobisz między sezonami. Spokojny czas po Sylwestrze to dobry moment, by z lekarzem weterynarii albo behawiorystą zaplanować trening na następny rok.
Codzienna dieta w okresach większej liczby bodźców
Przygotowanie domu, trening i konsultacja z lekarzem weterynarii to podstawa. Niektórzy opiekunowie chcą też zadbać o dietę pupila w okresie, który obfituje w hałas, gości i zmiany w codziennej rutynie.
Z myślą o takich sytuacjach powstał Vetaris Spokój Pupila: mieszanka paszowa uzupełniająca w kroplach dla psów i kotów, z ekstraktem z korzenia ashwagandhy KSM-66®, Lactium® (hydrolizatem białka mleka) i witaminą B6. Wspiera naturalną równowagę zwierzęcia w okresach zwiększonej liczby bodźców.
- Krople dodajesz do karmy, bez walki o tabletkę.
- Porcję odmierzasz pipetą według masy ciała zwierzęcia.
- Produkt zawiera alergen: mleko i produkty pochodne.
Spokój Pupila nie zastępuje przygotowań opisanych wyżej ani konsultacji weterynaryjnej. Jeśli Twój pupil przyjmuje leki lub jest pod opieką lekarza, zapytaj go, zanim włączysz do diety nowy produkt.
Najczęściej zadawane pytania
Czy można pocieszać psa, który boi się fajerwerków? Tak. Jeśli pies szuka Twojej bliskości, spokojnie go pogłaszcz i bądź obok. Ignorowanie przestraszonego psa mu nie pomaga. Ważne, żebyś sam zachowywał spokój.
Kiedy zacząć przygotowania do Sylwestra? Najlepiej kilka tygodni wcześniej. Tyle czasu potrzebuje stopniowe oswajanie dźwięków, przyzwyczajenie do kryjówki i ewentualna wizyta u lekarza weterynarii.
Czy mogę sam podać psu lub kotu środek na uspokojenie? Nie podawaj zwierzęciu leków bez zalecenia lekarza weterynarii, a zwłaszcza leków przeznaczonych dla ludzi. Jeśli Twój pupil silnie reaguje na fajerwerki, umów wizytę z wyprzedzeniem. Lekarz dobierze leczenie i powie, kiedy je podać.
Czy kot wychodzący może być na zewnątrz w Sylwestra? Lepiej nie. Zatrzymaj kota w domu po zmroku, przygotuj kuwetę i zamknij okna oraz kocie drzwiczki. Przyzwyczajaj go do wcześniejszych powrotów już kilka dni przed Sylwestrem.
Jak długo pies może się bać po fajerwerkach? Większość psów wraca do równowagi do następnego ranka. U części trwa to dzień lub tydzień, a u nielicznych dłużej. Jeśli strach nie mija po kilku dniach, skonsultuj się z lekarzem weterynarii.
Źródła
- Blackwell E.J., Bradshaw J.W.S., Casey R.A. (2013). Fear responses to noises in domestic dogs: Prevalence, risk factors and co-occurrence with other fear related behaviour. Applied Animal Behaviour Science. Omówienie: University of Bristol
- Riemer S. (2019). Not a one-way road – Severity, progression and prevention of firework fears in dogs. PLoS ONE 14(9): e0218150. PMC6730926
- How Well Do Dogs and Other Animals Hear? Louisiana State University, School of Veterinary Medicine. lsu.edu
- RSPCA. How fireworks impact animals. rspca.org.uk
- RSPCA. Keeping dogs, cats and other small pets safe during fireworks. rspca.org.uk
- Dogs Trust. Supporting your dog during fireworks. dogstrust.org.uk
- British Small Animal Veterinary Association (BSAVA). Fireworks – advice for pet owners. bsava.com (PDF)
- International Cat Care. Keeping your cat safe during Halloween and Bonfire Night celebrations. icatcare.org
- Cats Protection. Fireworks frighten cats. cats.org.uk
